W dniach 19–20 sierpnia bieżącego roku, w toku wędrówki prowadzonej od regla górnego po piętro halne, udokumentowano fotograficznie kilkanaście gatunków roślin naczyniowych oraz jeden gatunek motyla. W odróżnieniu od części pierwszej, obejmującej zbiorowiska dna doliny, poniższe zestawienie porządkuje taksony według gradientu wysokościowego, wraz z ich charakterystyką siedliskową oraz znaczeniem wskaźnikowym dla oceny stanu zachowania ekosystemów górskich.
Powierzchnia po rozpadzie drzewostanu – gatunki pionierskie
Na rozległych powierzchniach powstałych w wyniku rozpadu drzewostanów świerkowych, będącego następstwem wiatrołomów oraz gradacji kornika drukarza (Ips typographus), odnotowano masowe występowanie wierzbówki kiprzycy (Chamaenerion angustifolium). Gatunek ten stanowi modelowy przykład rośliny pionierskiej: wytwarza liczne, opatrzone puchem kielichowym nasiona rozprzestrzeniane anemochorycznie na duże odległości, kiełkujące na odsłoniętej, nagrzanej glebie mineralnej. Jego ekspansja wskazuje na uwolnienie związków azotu z rozkładającej się ściółki oraz na wczesną fazę sukcesji wtórnej.
W tych samych płatach, w towarzystwie maliny właściwej (Rubus idaeus), stwierdzono ponownie bez koralowy (Sambucus racemosa), opisany już w części pierwszej jako gatunek pionierski luk i wiatrołomów. Współwystępowanie obu taksonów nie jest przypadkowe: łączy je zoochoryczny sposób rozsiewania nasion, światłożądność oraz przywiązanie do siedlisk zasobnych w azot, czyli dokładnie tych warunków, które powstają po rozpadzie drzewostanu.
Na obrzeżach powierzchni pokornikowych zidentyfikowano dzięgla leśnego (Angelica sylvestris), rozpoznawalnego po dużych, złożonych baldachach oraz masywnej, bruzdowanej łodydze. Sama powierzchnia z zamierającym drzewostanem odpowiada siedlisku przyrodniczemu o kodzie 9410 (górskie bory świerkowe). Wbrew potocznemu odbiorowi stojące posusze nie oznacza zubożenia ekosystemu – stanowi substrat dla grzybów rozkładających drewno i chrząszczy saproksylicznych oraz bazę gniazdową dla dziuplaków i kryjówki dla nietoperzy. W warunkach ochrony ścisłej proces ten przebiega bez ingerencji, co poza obszarami chronionymi zdarza się rzadko ze względu na powszechną praktykę cięć sanitarnych.
Baldachy jako baza pokarmowa zapylaczy
Na kwiatostanie dzięgla odnotowano dostojkę malinowca (Argynnis paphia), samca – identyfikacja płci na podstawie ciemnych, pogrubionych pręg androkonialnych, widocznych wzdłuż żyłek przedniego skrzydła. Baldaszkowate (Apiaceae) pełnią w drugiej połowie sezonu wegetacyjnego funkcję istotnej bazy pokarmowej dla owadów zapylających: płytko położony nektar w drobnych, odkrytych kwiatach jest dostępny nie tylko dla motyli i błonkówek, lecz również dla muchówek i chrząszczy. Znaczenie tych płatów rośnie w okresie, w którym łąki niżej położone zostały już wykoszone.
Ziołorośla górskie – tojad i paprocie
Na wilgotnych okrajkach drzewostanu zidentyfikowano tojad (Aconitum sp.), rozpoznawalny po kwiatach o górnym działku okwiatu przekształconym w hełm, występujący w płatach ziołorośli górskich odpowiadających siedlisku o kodzie 6430, wraz z nerecznicami (Dryopteris sp.) oraz wietlicą samiczą (Athyrium filix-femina). Rodzaj Aconitum obejmuje gatunki silnie trujące – akonityna działa na kanały sodowe błon komórkowych, zarówno drogą pokarmową, jak i przez skórę. Wszystkie krajowe gatunki tojadu objęte są ochroną gatunkową, w przeważającej części ścisłą, na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. 2014 poz. 1409).
W tym samym płacie odnotowano przedstawiciela astrowatych o żółtych koszyczkach – jastrzębca (Hieracium sp.) lub pępawę (Crepis sp.). Rozstrzygnięcie wymaga analizy owłosienia łuszczek okrywy, kształtu liści odziomkowych oraz cech niełupek, w związku z czym identyfikacja wyłącznie na podstawie dokumentacji fotograficznej pozostaje niepewna i została zatrzymana na poziomie rodziny.
Kosodrzewina – gatunek o funkcji stabilizującej
Stwierdzono kosodrzewinę (Pinus mugo) z prawidłowo wykształconymi szyszkami tegorocznymi, przy czym stanowisko położone było poniżej górnej granicy lasu – zjawisko typowe dla żlebów lawinowych oraz powierzchni objętych regularnym oddziaływaniem lawin. Zarośla kosodrzewiny odpowiadają siedlisku przyrodniczemu o kodzie 4070, oznaczonemu w załączniku I dyrektywy siedliskowej jako priorytetowe. Płożące się, elastyczne pnie ograniczają ruch pokrywy śnieżnej, stabilizują rumosz skalny, zwiększają retencję wód opadowych i uczestniczą w procesie glebotwórczym. Prowadzone w XIX i pierwszej połowie XX w. wyręby kosówki pod wypas i narciarstwo pozostają czytelne w przebiegu górnej granicy lasu do dziś.
Układ piętrowy roślinności
Dokumentacja fotograficzna objęła również układ piętrowy roślinności, czytelny w obrębie pojedynczego kadru: zwarty bór świerkowy regla górnego, powyżej pas zarośli kosodrzewiny, a następnie murawy piętra halnego przechodzące w roślinność naskalną piętra turniowego. Przebieg granic pomiędzy piętrami nie jest równoległy do poziomic – modyfikują go ekspozycja, nachylenie stoku, czas zalegania pokrywy śnieżnej oraz historia użytkowania pasterskiego.
W górnych partiach stoku odnotowano starca z grupy Senecio nemorensis agg., najprawdopodobniej starca Fuchsa (S. ovatus), rozpoznawalnego po podbaldachu drobnych koszyczków o nielicznych kwiatach języczkowatych. Gatunek związany jest z siedliskami wilgotnymi i zasobnymi w składniki pokarmowe – ziołoroślami, obrzeżami piargów oraz okrajkami zarośli kosodrzewiny.
W zwartej murawie piętra halnego ponownie stwierdzono tojad, przy czym na tej wysokości najbardziej prawdopodobnym taksonem jest tojad mocny (Aconitum firmum) – gatunek karpacki, w Tatrach pospolity, objęty ochroną ścisłą. Cechy rozstrzygające, to jest proporcje hełmu oraz owłosienie szypułek kwiatowych, wymagają oceny bezpośredniej.
Murawy wysokogórskie i roślinność naskalna
W obrębie murawy wysokogórskiej, na powierzchni rzędu 0,5 m², udokumentowano kilkanaście taksonów: dzwonek (Campanula sp.) w fazie kwitnienia oraz liczne osobniki przekwitłe o zwisających, zaschniętych koronach, pierzastodzielne liście marchwicy pospolitej (Ligusticum mutellina), dłoniaste liście pięciornika (Potentilla sp.) i przywrotnika (Alchemilla sp.), a także kilka gatunków traw i turzyc. W zależności od podłoża płaty te odpowiadają siedlisku o kodzie 6150 (murawy wysokogórskie na podłożu krzemianowym) lub 6170 (murawy nawapienne). Zagęszczenie gatunków na jednostkę powierzchni jest tu najwyższe spośród zbiorowisk występujących w Polsce, przy sezonie wegetacyjnym nieprzekraczającym trzech miesięcy.
Na powierzchniach skalnych, pozbawionych wykształconego profilu glebowego, odnotowano porosty skorupiaste, darnie macierzanki (Thymus sp.) wypełniające szczeliny oraz pojedyncze okazy dzwonka. Purpurowe zabarwienie kwiatostanów macierzanki pochodzi w przeważającej części od kielichów, co wskazuje na zakończoną fazę kwitnienia i ogranicza możliwość identyfikacji do gatunku.
Mięta długolistna – ślad dawnego użytkowania
Na polanie położonej w dolnej części doliny stwierdzono jednogatunkowy, obejmujący kilkadziesiąt metrów kwadratowych płat mięty długolistnej (Mentha longifolia), rozpoznawalnej po kłosokształtnym kwiatostanie oraz szarozielonych, siedzących liściach o silnym zapachu. Gatunek związany jest z siedliskami wilgotnymi i zasobnymi w azot, stanowiąc wskaźnik dawnego użytkowania pasterskiego – lokalizacji koszar, wodopojów i miejsc silnie wydeptywanych. Roślinność nitrofilna utrzymuje się w takich miejscach przez dziesięciolecia po zaprzestaniu wypasu, co czyni skład gatunkowy czytelnym zapisem historii użytkowania terenu.
Mechanizm ten znajduje bezpośrednie zastosowanie w praktyce inwentaryzacyjnej poza obszarami chronionymi. Dominacja pokrzywy zwyczajnej, bzu czarnego i przymiotna na terenie planowanej inwestycji wskazuje na odłóg po intensywnym użytkowaniu rolniczym, a nie na zbiorowisko murawowe – co ma znaczenie zarówno dla oceny wartości przyrodniczej terenu, jak i dla zakresu ewentualnych działań minimalizujących.
Uwagi metodyczne
Wszystkie oznaczenia wykonano na podstawie własnej dokumentacji fotograficznej, sporządzonej ze szlaku turystycznego, bez pobierania okazów. W przypadku jastrzębca, dzwonka, macierzanki oraz tojadu identyfikację zatrzymano na poziomie rodzaju, ponieważ cechy diagnostyczne rozstrzygające o przynależności gatunkowej nie zostały zarejestrowane. Zestawienie nie stanowi inwentaryzacji przyrodniczej w rozumieniu metodycznym – nie obejmuje powtórzeń, transektów ani pełnego sezonu fenologicznego – i ma charakter dokumentacji obserwacyjnej.
Część trzecia obejmie zbiorowiska niższych położeń oraz florę wapiennych ścian Tatr Zachodnich, wykazującą istotne różnice względem partii zbudowanych z granitoidów.
