Z dużą satysfakcją mogę napisać, że LC Consulting był jednym ze sponsorów XXXIII Ogólnopolskiej Konferencji Chiropterologicznej. Tegoroczna konferencja chiropterologiczna odbyła się w dniach 23–25 października 2026 r. w Julinku, na terenie Kampinoskiego Parku Narodowego. Organizatorami byli natomiast Kampinoski Park Narodowy oraz Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Nietoperzy.
Ogólnopolska Konferencja Chiropterologiczna to najważniejsze w Polsce spotkanie osób, które badają i chronią nietoperze. Przyjeżdżają na nie naukowcy, leśnicy, pracownicy parków narodowych, przyrodnicy terenowi i wolontariusze. Co więcej, coraz częściej pojawiają się też konsultanci środowiskowi. Dlatego dla mnie to naturalne miejsce, bo nietoperze są stałym elementem mojej codziennej pracy przy farmach wiatrowych, fotowoltaice i inwestycjach liniowych.
Dlaczego zdecydowałem się wesprzeć konferencję
W dokumentacji środowiskowej nietoperze należą do najtrudniejszych grup. Przy farmach wiatrowych to one najczęściej decydują o warunkach decyzji środowiskowej, w tym o algorytmach wyłączania turbin. Dlatego dobra praktyka OOŚ wymaga aktualnej wiedzy, a ta powstaje właśnie w środowisku chiropterologów.
Uważam, że firmy, które korzystają z wyników badań przyrodniczych, powinny też coś do nich dokładać. Wsparcie konferencji jest dla mnie prostym sposobem, by to zrobić. Ponadto to świetna okazja, żeby porozmawiać z ludźmi, których prace na co dzień cytuję w raportach o oddziaływaniu na środowisko.
Konferencja chiropterologiczna – idea spotkania
Ta konferencja chiropterologiczna od lat łączy dwie perspektywy: naukową i praktyczną. Obok referatów z ekologii nietoperzy są warsztaty dla leśników, sesja plakatowa, konkursy oraz Walne Zebranie Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy. Poza tym dużo dzieje się w przerwach, a wieczorne spotkania integracyjne są równie ważne jak oficjalny program.
Tegoroczny program przygotowały Komitet Organizacyjny pod przewodnictwem Adama Olszewskiego z KPN oraz Komitet Naukowy kierowany przez dr. hab. Ireneusza Ruczyńskiego, prof. IBS PAN. Współorganizatorami byli Biobank Łódź i Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego, Wydział Leśny i Technologii Drewna Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu oraz SGGW. Patronat objęli GDOŚ, GIOŚ, NFOŚiGW oraz Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych.
Dzień pierwszy: warsztaty z ochrony nietoperzy w lasach
Konferencję otworzyła Anna Wilińska, dyrektor Kampinoskiego Parku Narodowego. Następnie rozpoczęły się warsztaty prowadzone przez dr. hab. Andrzeja Węgla z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Przede wszystkim ten blok był bardzo praktyczny i skierowany głównie do leśników.
Iwona Gottfried mówiła o budkach szczelinowych, które sprawdzają się nie tylko u mopka. Następnie Mikołaj Zbonik podzielił się wieloletnimi doświadczeniami z kontroli budek w Nadleśnictwie Żołędowo. Z kolei Małgorzata Hoppe pokazała, jak w Nadleśnictwie Wejherowo wycina się sztuczne kryjówki bezpośrednio w pniach drzew.
Stanisław Jędrkowiak opowiadał o schronieniach w ambonach myśliwskich, a Andrzej Węgiel o tym, kiedy zabiegi gospodarcze w lesie mogą nietoperzom pomagać. Następnie Anna Bator-Kocoł wyjaśniła, jak postępować ze znalezionym nietoperzem. Na koniec Anna Lisowska przedstawiła doświadczenia Zarządu Zieleni m.st. Warszawy w pracy z wolontariuszami.
Sesja I – ludzie, nietoperze, owady i AI
Popołudniową sesję prowadziła dr Joanna Furmankiewicz. Grzegorz Błachowski omówił spontaniczne reakcje ponad 2 tys. osób na wyobrażony kontakt z nietoperzami. Według niego strach nie musi być przeszkodą w edukacji, tylko jej punktem wyjścia.
Bardzo ciekawy był referat Andrzeja Kepela. Dotyczył on ultradźwięków, które wydają zasilacze, routery czy lampy, czyli tzw. piszczenia cewek. Interwencje PTOP „Salamandra” sugerują, że takie dźwięki mogą wabić karliki do mieszkań. Na razie to hipoteza, ale wyraźnie warta sprawdzenia.
Zespół z IBS PAN zaprezentował dwa powiązane wystąpienia. Hanna Witaszczyk pokazała, że owady nad śródpolnymi oczkami wodnymi pojawiają się w krótkich, intensywnych „pulsach”. Natomiast Marcin Zegarek opowiedział, jak modele sztucznej inteligencji pomogły przetworzyć około 14 TB nagrań z 80 rejestratorów. Dlatego dla każdego, kto analizuje dane z monitoringu akustycznego, to temat bardzo bliski.
Dzień drugi: konferencja chiropterologiczna w liczbach i wysokościach
Sobotę otworzył wykład plenarny dr. Jana Cichockiego o historii polskiego nazewnictwa ssaków. Prelegent pokazał, jak łatwo nieprawdziwe informacje o pochodzeniu nazw zaczynają uchodzić za „powszechnie znane fakty”. Przy okazji warto odnotować decyzję Komitetu Naukowego, który dopuścił dla mroczka późnego obie nazwy rodzajowe: Eptesicus i Cnephaeus.
Sesja II – ekologia nietoperzy
Paweł Kmiecik przedstawił rozdział nisz ekologicznych w grupie mystacinus, czyli u nocka Alkatoe, nocka Brandta i nocka wąsatka. W efekcie gatunki te różnią się budową skrzydeł i rytmem nocnej aktywności, co pozwala im żerować w tym samym miejscu. Andrea Pereswiet-Soltan omówiła aktywność nietoperzy i zmiany temperatury w głębokich partiach dużego kompleksu jaskiniowego we Włoszech.
Następnie Kateřina Zukalová szukała przyczyn sukcesu karlika drobnego w Europie Środkowej. Jako czynniki wskazała m.in. kryjówki w budynkach, bliskość wody i wysoki odsetek bliźniąt. Z kolei Sandra Krzemińska zaprezentowała wstępne wyniki badań borowca azorskiego, jedynego endemicznego ssaka Azorów. Sesję zamknęło wystąpienie Iwony Gottfried o aktywności nietoperzy w różnych typach lasów gospodarczych.
Sesja III – nietoperze w 3D
Ta część sprawiła, że konferencja chiropterologiczna była dla mnie szczególnie cenna zawodowo. Julia Hysa analizowała wysokość, na której tokują samce mroczaka posrebrzanego na katowickim wieżowcu. Z kolei Marta Nowak pokazała, że dostrzegalnie przeciwpożarowe Lasów Państwowych mogą służyć do stałego monitoringu nietoperzy na kilku wysokościach.
Andrzej Węgiel podniósł detektory jeszcze wyżej, bo na balonie na uwięzi. Na wysokości 200 m, czyli w strefie pracy łopat nowoczesnych turbin, zarejestrowano sporadycznie sześć gatunków. Wśród nich były borowce, mroczak posrebrzany i trzy gatunki karlików. Andrea Pereswiet-Soltan omówiła także rozmieszczenie nietoperzy w dolinie Valbony w Alpach Albańskich.
Sesję zamknęła dr Joanna Furmankiewicz podsumowaniem ponad 10 lat monitoringów porealizacyjnych na polskich farmach wiatrowych. Co istotne, analiza objęła 126 farm i 1333 turbiny. Nietoperze ginęły na każdej z badanych farm, a najczęstszymi ofiarami były borowiec wielki i karlik większy. Co ważne, szczyt śmiertelności przypadał na sierpień i wrzesień.
Jeden wniosek szczególnie zapadł mi w pamięć. W około 70% przypadków aktywność nietoperzy poprzedzająca znalezienie ofiary kolizji była niska. Jest to więc ważny sygnał dla autorów raportów OOŚ i dla organów. Warunki ograniczające pracę turbin nie powinny opierać się wyłącznie na wysokich progach aktywności. Do tego tematu wrócę wkrótce w osobnym wpisie.
Sesja IV – kryjówki nietoperzy
Joanna Furmankiewicz opisała ochronę kolonii karlika drobnego pod trybunami Stadionu Olimpijskiego we Wrocławiu. Dzięki nadzorowi przyrodniczemu w czasie przebudowy zachowano około 450 m zasiedlonych szczelin. To bardzo dobry przykład, że ochrona istniejącej kryjówki bywa skuteczniejsza niż kompensacja.
Małgorzata Hoppe porównała nacięcia w pniach drzew ze skrzynkami szczelinowymi. Okazało się, że nacięcia częściej zajmowano jesienią i wiosną, a skrzynki latem. Z kolei Stsiapan Lysionkau przedstawił pierwsze polskie wyniki dla budek typu rocket box, w których stwierdzono nawet ponad 500 karlików.
Następnie Sara Plaskota omówiła stałość wykorzystywania dziupli przez kolonie borowca wielkiego w parkach Wrocławia. Na koniec Adam Olszewski opowiedział o mieszanych grupach gatunkowych w skrzynkach w Kampinoskim Parku Narodowym.
Sesja plakatowa
Sesję plakatową prowadził dr hab. Ireneusz Ruczyński. Każdy autor miał zaledwie trzy minuty, więc tempo było szybkie, a zakres tematów bardzo szeroki. Grzegorz Lesiński z zespołem pokazał wzrost udziału karlika drobnego w Polsce w ostatniej dekadzie. Katarzyna Borzym zaprezentowała wstępne wyniki z Parku Krajobrazowego Lasy nad Górną Liswartą.
Bogna Goździelewska przedstawiła zbiór scenariuszy zajęć terenowych „NIETOPERZyMY. Poza klasą”. Natomiast Grzegorz Hebda podsumował 25 lat interwencji chiropterologicznych na Opolszczyźnie. Dla praktyków OOŚ bardzo ważny był plakat Martyny Jankowskiej-Jarek o projekcie wytycznych GDOŚ dotyczących ochrony nietoperzy przy inwestycjach liniowych. Ponadto dokument obejmuje metodykę inwentaryzacji, minimalizację i kompensację oddziaływań, a przed nim jeszcze konsultacje społeczne.
Poza tym Marlena Kwiatkowska pokazała wpływ festiwalu muzycznego na aktywność nietoperzy w poznańskim Parku Cytadela. Aleksandra Miotła omówiła wykrywanie materiału genetycznego bakterii Campylobacter i Leptospira u nietoperzy z Puszczy Boreckiej. Adam Olszewski przedstawił efekty adaptacji podziemi dawnej kwatery dowodzenia w Łomiankach na zimowisko. Paweł Świsłowski mówił o ocenie zanieczyszczenia schronień metalami ciężkimi.
Mnie szczególnie ucieszył plakat Grzegorza Wojtaszyna o zabytkowej winiarni w Wałczu. To przecież moje województwo. W budynku stwierdzono zimowisko z ponad 160 nockami dużymi oraz kolonię rozrodczą tego gatunku liczącą około 600 dorosłych osobników.
Dzień zakończył wykład gościa specjalnego, dr. Rafaela Avili Floresa z Uniwersytetu w Tabasco. Tym razem opowiadał o trudnym życiu nietoperzy wampirów w krajobrazie hodowli bydła. Później, wieczorem, odbył się uroczysty bankiet konferencyjny.
Dzień trzeci: konkursy i wycieczki
W niedzielę natomiast rozstrzygnięto konkurs rozpoznawania nietoperzy ze zdjęć, konkurs fotograficzny „Nietoperze w obiektywie” oraz konkurs na najlepszy plakat. Konferencję podsumował i zamknął Adam Olszewski. Następnie uczestnicy wyruszyli na wycieczki, m.in. do zapasowego bunkra na Łużowej Górze, który dziś jest zimowiskiem nietoperzy.
Konferencja chiropterologiczna i jej sponsorzy
Tegoroczna konferencja chiropterologiczna miała szerokie grono sponsorów. Wsparły ją firmy i instytucje związanych z badaniami przyrodniczymi, energetyką i sprzętem terenowym. Wśród nich znalazły się m.in. ARUP, BayWa r.e., Bio-Study, Batlogger, Pettersson, Wildcare, Ecotone, PathTrack, Apodemus, Veldshop, MOLOS, Bronisze, Julinek Park i Mazowiecko-Świętokrzyskie Towarzystwo Ornitologiczne. Jestem dumny, że w tym gronie znalazło się logo LC Consulting.
Podziękowanie od organizatorów
Po konferencji otrzymałem od Komitetu Organizacyjnego list z podziękowaniem za wsparcie. Bardzo mi miło. Jednocześnie jednak to ja chcę podziękować organizatorom za ogrom pracy i świetną atmosferę przez wszystkie trzy dni.
Z listu dowiedziałem się też, że w 2027 r. ogólnopolska konferencja chiropterologiczna wyjątkowo się nie odbędzie. Powód jest jednak bardzo dobry. Na przełomie sierpnia i września 2027 r. we Wrocławiu odbędzie się XVII Europejskie Sympozjum Chiropterologiczne (European Bat Research Symposium). W związku z tym badacze nietoperzy z całej Europy przyjadą do Polski.
Co z tego wynika dla praktyki ocen oddziaływania na środowisko
Wracam z Julinka z kilkoma wnioskami do codziennej pracy. Po pierwsze, aktywność nietoperzy na wysokości łopat turbin trzeba badać, a nie zakładać na podstawie nasłuchów z poziomu gruntu. Ponadto, co pokazały dane z farm, kolizje zdarzają się także przy niskiej zarejestrowanej aktywności. Po trzecie, nadchodzące wytyczne GDOŚ dla inwestycji liniowych uporządkują wymagania wobec inwentaryzacji i działań minimalizujących.
Oczywiście wszystko to przełoży się na to, jak przygotowujemy inwentaryzację przyrodniczą i raporty OOŚ. Więcej o ochronie gatunkowej ssaków przeczytasz we wpisie zwierzęta chronione w Polsce. Materiały i informacje o kolejnych spotkaniach znajdziesz na stronie Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy oraz Kampinoskiego Parku Narodowego.
Mam nadzieję, że w 2028 r. kolejna konferencja chiropterologiczna znów zgromadzi nas w jednej sali. Tymczasem, jeśli przygotowujesz inwestycję, przy której nietoperze mogą być problemem, skontaktuj się ze mną. Chętnie pomogę zaplanować badania i dokumentację środowiskową.
